Duvački Orkestar
PRIČA O ZENIČKIM DUVAČIMA - GLAZBENICIMA

Svakako je veoma teško u kratkom prikazu izložiti svo kulturno bogatstvo, tradicijske vrijednosti i afirmativna dostignuća Duvačkog orkestra koja postojano svijetle na vremenskom horizontu od osamdesetpet godina.

U kontekstu dramatskih I često sudbonosnih povijesnih društvenih promjena i izazova, očuvanje kontinuiteta, je svojevrsno svjedočanstvo o istrajnosti, požrtvovanju, duhovnoj snazi i odanosti koja može biti mjera za istinsko poštovanje i zasluženi ponos grada Zenice.

Za ljudski vijek od 85 godina kažu da je dugovječnost. A za jedno, još uvijek aktivno amatersko kulturno društvo iste dobi, koje okuplja i okupljalo je entuzijaste zaljubljenike u muziku, zajednički rad, drugarstvo i javne nastupe, više je od toga.

Upečatljiva, blistava i osebujna povijesna linija orkestra u spektru amaterskog muzičkog života grada Zenice počinje 1926. godine formiranjem Rudarske limene glazbe. Zabilježeno je da u orkestru aktivno učestvuje 21 član. .Nagli privredni razvoj Zenice i dolazak velikog broja stranih stručnjaka sa područja austrougarske monarhije, koji su donosili evropska kulturna obilježja, prirodno su podstakli nove oblike orkestarskog muziciranja. Najbrojniji su bili Česi i Slovenci. Ne treba smetnuti s uma da je u širem značenju postojao specifičan proces prožimanja i obogaćivanja bosanske muzičke tradicije koja je potvrđivala svoj izvorni kosmopolitski kulturni identitet i karakter.



Od osnivanja 1926. godine pa sve do 1946. godine orkestar je postojao pod imenom Rudarska limena glazba. Među prvim muzički obrazovanim stručnjacima koji su vodili orkestar bio je Čeh Alfred Cirkle koji je orkestar vodio od osnivanja do 1928. godine. Mukotrpno savladavajući muzičko pismo, razne ključeve, pauze, i drugo. i ko zna što još, izrasli su brojni muzičari, amateri, koji prije 85 godina probudiše malu kasabu, do tada nepoznatim zvucima, još manje poznatim muzičkim instrumentima.

Rudarska limena glazba je bila poznata u svim gradovima i rudnicima srednje Bosne. Iz tih prvih godina njenog djelovanja potiče i lijep običaj da muzičari svoj interes i ljubav za muziciranjem prenose i na članove svojih porodica. Tako se često u dokumentaciji susreću Zenička prezimena: Besser, Bučec, Keser, Šestak, Ereš, Jurčević, Kusić, Dohnalek, Knežević, Kovačević i Hasanbašić. Nakon prvih, skromnih početaka, repertoar Rudarske limene glazbe pokazuje znatan napredak. Spominju se i imena prvih dirigenata. To su Rudolf Šuh koji preuzima glazbu 1928. godine kada na njegovo mjesto 1935. godine dolazi Ivan Ruff, a zatim 1944. godine dr. Ivan Ghey. Rudarska limena glazba preuzima novu ulogu u javnom životu Zenice, učešćem u svim javnim gradskim proslavama. U tom periodu, orkestar je na svim programima u zavisnosti od potrebe, imalo raznovrsne muzičke oblike i žanrove: marševe, valcere, polke, aranžiranu narodnu muziku i umjetničku muziku.



Požutjele fotografije i ispisane stranice istorije govore da je u Zenici između dva svjetska rata prošlog vijeka, postojalo i aktivno djelovalo nekoliko limenih glazbi. Kao prva osnovana je 1924. godine Sokolska limena glazba koju su vodili dr. Ivan Ghey i Alfred Cirkle, ljudi češkog porijekla. Nakon Sokolske, osnovana je Rudarska limena glazba (1926.), zatim limena glazba Muslimanske dobrotvorne zajednice (1928.), a Vatrogasna limena glazba i hrvatska Napretkova glazba počinju sa radom 1935. godine.

Izbijanjem drugog svjetskog rata (1941.-1945.), u novim nepovoljnim uslovima svakodnevnog života i rada stanovništva, dolazi i do opadanja svih kulturnih i javnih aktivnosti. Mnogi oblici ovog vida djelovanja prestaju s radom ili bivaju zabranjeni od strane vlasti. Ali Rudarska limena glazba se ne gasi. Istina, zabranjen joj je rad na javnim mjestima, ali ona opstaje. Ponovno muziciranje u defileu kroz naš grad počet će s prvomajskim proslavama u novoj Jugoslaviji. Prva Prvomajska budnica održana je 1.maja 1945. godine. Tog prvog maja pred Rudarskom zadrugom u donjoj Rudarskoj koloniji, Glazba je privukla veliki broj građana Zenice. Na mjestu dirigenta 1946. godine dolazi Aleksandar Čanik.

Nova stranica u historiji Rudarske limene glazbe u Zenici piše i nove nazive. Naime, nastupa period kada ona prelazi u ruke novih vlasnika, pa postaje prvo Gradski orkestar, a zatim Orkestar Doma kulture Nedeljko Radić. Članstvo se pedesetih godina prošlog vijeka nije mnogo mijenjalo.

Prilike za javno muziciranje postaju sve brojnije i značajnije. Izuzetno plodonosan period dolazi s pedesetim godinama prošlog vijeka, kada na čelo Gradskog orkestra dolazi dirigent i kompozitor Nikola Putić 1956. godine, U ovom periodu, počinje s radom škola Duvačkog orkestra koju je vodio Nikola Putić. Škola je organizovana za sve one koji su po svojim godinama prerasli muzičko školovanje na nekom od duvačkih instrumenata u zeničkoj Osnovnoj muzičkoj školi. S preko 40 instrumentalista u svom sastavu, sa zavidnim fundusom svih potrebnih instrumenata, dirigent podiže kvantitet i kvalitet muzičkog programa. Članstvo u Gradskom orkestru sticalo se bez obzira na starost i zanimanje, bez obzira na nacionalnost, ali zajedničko svima po ljubavi za amaterski kulturni angažman i druženje. Duvački orkestar doživljava doba svog punog zamaha i njegov rad postaje prepoznatljiv i van granica Bosne i Hercegovine.



Priznanja dolaze za mnogobrojne nastupe i samostalne koncerte u našem gradu, u gradovima u BiH, i u republikama bivše Jugoslavije.

Prvo veliko priznanje dolazi 1957. godine sa nastupa Gradskog orkestra sa dirigentom Nikolom Putićem na Festivalu duvačkih orkestara Jugoslavije Ohrid 1957. Zenički duvači osvajaju visoko drugo mjesto. U Livnu se juna 1962. godine održava Prvi festival amaterskih duvačkih orkestara BiH na kojem učestvuje i Gradski orkestar iz Zenice. Orkestar od 37 članova pod rukovodstvom dirigenta Nikole Putića izveo je dvije kompozicije: potpuri iz Verdijevih opera i splet bosansko-hercegovačkih pjesama pod nazivom Iz mog zavičaja čiji je kompozitor Nikola Putić. Ocjena žirija i publike je bila jednoglasna – najbolji orkestar u Bosni i Hercegovini.

Vrijedno je napomenuti i prisjetiti se ranijih uspjeha Gradskog orkestra. Naime, ovaj orkestar je 1954. godine u Kreki na saveznom takmičenju osvojio drugo mjesto u konkurenciji rudarskih duvačkih orkestara, a 1955. godine pripalo mu je prvo mjesto u BiH. Gradski orkestar je učesnik na Prvomajskoj paradi u Beogradu sa Rudarskom glazbom iz Kaknja. 1965. godine učestvuje na Festivalu duvačkih orkestara BiH u Ljubiji, 1974. godine Festival u Trebižatu i Čapljini, 1975. godine nastup u Travniku i Slavonskom Brodu, 1976. godine nastup u Makarskoj, 1977. godine Festival duvačkih orkestara BiH u Zenici, 1979. godine Festival u Hadžićima, i 1975. godine Festival u Drvaru.

U nizu osvojenih priznanja, plaketa, diploma i medalja, na smotrama i Festivalima za članove zeničkog Duvačkog orkestra, najsjajnija je ona osvojena u Čapljini 1986. g. Naime, nakon odluke žirija i publike, Duvački orkestar iz Zenice, pod dirigenskom palicom Vladimira Mijatovića, osvaja Grand Prix i proglašen je za najuspješniji duvački orkestar u zadnjih deset godina. 1990. g. Duvački orkestar nastupa na Festivalu duvačkih orkestara BiH u Trebižatu.

Posebna priča za Duvački orkestar, za sve godine njegovog postojanja i rada, je PRVOMAJSKA BUDNICA, kada članovi orkestra u ranim jutarnjim satima svakog 1. maja za Praznik rada izlaze na ulice našeg grada i svojom muzikom bude Zeničane za odlazak na poznata izletišta. Kada je prije 85 godina prvi put u Zenici Glazba svirala Prvomajsku budnicu niko tačno ne zna. Ali, jedno je sigurno da je to bilo davno i da je postalo tradicijom, koja i u vremenu današnjem traje. I što je posebno zanimljivo Glazba je imala već svoj ustaljeni pravac kretanja Prvomajske budnice.

Naime, nastojalo se, a to se i dalje čini, da se obuhvati i obiđe što veći dio grada, a glavni orijentiri kretanja, pored glavnih ulica, bile su one ulice u kojima stanuje neko od starih muzičara ili njihovih potomaka, zatim se zastajalo pred kućama i pod prozorima i onih koji su svirali budnicu, kako bi obradovali njihove porodice, prijatelje i već dobre znane ljubitelje ovog tradiconalnog i lijepog običaja. Naravno da je budnica svugdje rado dočekivana, a muzičari od srca darivani od građana. Tačan broj do sada održanih Prvomajskih budnica ne zna se, ali zenički duvači uvijek kažu da će slijedeća za 1. maj 2011. godine biti 85-ta po redu.



Kroz decenije koje su prošle i vrijeme današnje u kojima opstaje Duvački orkestar, velike zasluge za njegovo dugogodišnje postojanje i uspješne nastupe uz njegove članove, neosporno imali su ljudi koji su ga vodili, odnosno njegovi kapelnici ili dirigenti. Oni su neumorno radili, uvježbavali i pripremali muzičare za nastupe s novim repertoarom kompozicija. Svaki od njih koji je bio na čelu glazbe ili orkestra dao je nemjerljiv lični doprinos i tako obilježio dio njegove istorije. Stoga je svaki od njih vrijedan dužnoga pominjanja i sjećanja, a ne zaborava.

Dirigenti Duvačkog orkestra od 1926. godine:

- Alfred Cirkle (1926 –1928.)
- Rudolf Šuh (1928 –1935.)
- Ivan Ruf (1935 – 1944.)
- Ivan dr. Gej (1944 – 1946.)
- Aleksandar Čanik (1946 – 1956.)
- Nikola Putić (1956 – 1969.)
- Tadija Gregurić (1969 – 1974.)
- Anto Maras (1974 – 1980.)
- Martin Prpić (1980 – 1981.)
- Vladimir Mijatović (1981 – 1998.)
- Zvonko Bučec (1998 – 1999.)
- Vedran Tuce (1999.)
- Slavko Vukanović (1999 - 2006.)
- Mirsad Uzunović (2006 - 2007.)
- Arnes Bajramović (2007.)

Neproreciva snaga kulturne tradicije, vitalnost i istrajnost održala je stvaralački kontinuitet i u ratnom periodu, 1992-1995. godine, pri čemu je Duvački orkestar podijelio sa svojim gradom Zenicom sva iskušenja i nedaće.

Agresija na BiH 1992. godine ostavila je traga i u radu Duvačkog orkestra. Nekad brojčano jak, s preko 50 muzičara, Orkestar biva prepolovljen, a jedan broj instrumenata otuđen ili van upotrebe od starosti. Ostavši bez radnog prostora 1995. godine, Duvački orkestar se obraća generalnom direktoru Željezare gospodinu Kulović Hamdiji sa molbom da bude primljen u sastav KUD-a Željezara. Odgovor je bio pozitivan, te Duvački orkestar u mjesecu aprilu 1995. godine nastavlja da djeluje kao posebna sekcija KUD-a Željezara. Vrlo brzo se održava zajednički koncert 1995.godine sa Duvačkim orkestrom Turskog bataljona EUFOR-a, stacioniranog u Zenici. U narednim godinama posljedice ratnog dejstva su se odrazile i na broj muzičara.



Tako je 1999. godine Orkestar brojao samo 15 članova. Ulažu se napori da se za ovu vrstu muziciranja zainteresuju mladi ljudi. Prvo obraćanje od strane Uzunović Mirsada, rukovodioca Sekcije, i Vukanović Slavka, dirigenta, upućeno je prema Srednjoj muzičkoj školi u Zenici (2004.) sa molbom da se regrutuju talentirani mladi muzičari koji se školuju na duvačkim instrumentima, i upute u rad u Duvački orkestar. Škola sa direktoricom gđom. Aidom Huseinagić prihvata naše molbe i uključuje svoje učenike u Duvački orkestar. Saradnja sa Srednjom muzičkom školom u Zenici posebno dolazi do izražaja dolaskom 2007. godine za dirigenta prof. Bajramović Arnesa, inače nastavnika u ovoj školi. Ubrzo orkestar obogaćuje svoj repertoar velikim brojem kompozicija priznatih svjetskih i domaćih kompozitora. Danas u Duvačkom orkestru aktivno je angažovano preko 35 muzičara.

Duvački orkestar je stalni učesnik od 1995. godine Festivala duvačkih-puhačkih orkestara u Travniku, gostuje i održava cjelovečernje koncerte u gradovima BiH: Goražde, Visoko, Tešanj, Tuzla, Sarajevo i Teslić..

U 2010. godini na poziv grada Dunauyvaroš iz Republike Mađarske, Duvački orkestar učestvuje na Festivalu duvačkih orkestara i mažoretkinja, te predstavlja BiH, gdje od domaćina odmah dobiva poziv da učestvuje na Festivalu u 2011. godini.



U našem gradu Duvački orkestar u sklopu Plana i programa KUD-a Željezara za svaku godinu učestvuje na manifestacijama: Čimburijada, Zeničko proljeće, održava cjelovečernji koncert Pozdrav ljetu, učestvuje na otvaranju privrednih objekata i sportskim međunarodnim susretima, na otvaranju Gradske arene, itd. Od 2005. godine Duvački orkestar je organizator Festivala duvačkih orkestara FBiH u našem gradu, do sada održana četiri Festivala.

Na programu Duvačkog orkestra nalaze se kompozicije poznatih svjetskih i domaćih kompozitora, nabrojati ćemo neke koje se češće izvode:
J. Gotovac, Ero s onog svijeta – završno kolo;
N.Putić Željezara Zenica i Zenički rudari;
Splet dalmatinskih melodija;
Splet bosanskih melodija;
Kozarački proleteri;
Gorenjska;
Marjane, Marjane;
Vranjanka;
Naše sevdalinke;
W. Lotler Dixi parada;
J.Strauss Radecki marš;
I. Tijardović Splitske kale;
N. Galle Čežnja za tobom;
J .Skrašek Moja domovina;
G. Bregović Lipe cvatu;
V. Brahms Mađarski ples;
A.Smajlović S vrela Bosne;
K. Alfred Kolenel bugi;
G. Verdi Verdiana;
G. Bize Carmen;
V. Fuka Slavonicka polka;
arr. B. Roguljić Evergreen;
Beatles The simphony Beatles;
L. Armstrong What a Wonderful World;
arr. V. Demeško Flashdance;
Survivor Eye of Tiger.



Duvački orkestar u sastavu KUD Željezara ima sve preduslove da i dalje bude jedan od značajnih kreatora muzičkog života Zenice. Duvači očekuju od svoga grada malo više pažnje u smislu finansijske podrške za zamjenu dotrajalih muzičkih instrumenata i za finansiranje odlazaka na smotre i festivale u BiH, u republike bivše Jugoslavije, i šire. Ova gostovanja su jedina nagrada za mukotrpan rad muzičara, dva puta nedjeljno u toku cijele godine, i predstavljanje našeg grada i BiH , a ako bude finansijskih sredstava za gostovanje i u državama okruženja, a zašto ne i Evrope.

Postojanost zeničkih muzičara – duvača, potvrđuje, da su njihovi muzički korijeni bili daleki, da se uspješno prenosila muzička tradicija bliska čovjeku, njemu na najbolje razumljiv govor muzike, i da će nadživjeti još mnoge generacije koje dolaze.

Sretan je i naš grad koji se može pohvaliti sa ovakvom kulturnom organizacijom muzičkih amatera duvača.

I na kraju da samo napomenemo da Duvački orkestar za ovih 85 godina postojanja i rada, nije dobio nikakvo priznanje od svog grada.